Checklist มาตรฐาน SAN และ SAN Plus ฉบับเข้าใจง่าย
เกณฑ์จริงของ “อาหารสะอาด รสชาติอร่อย” มี 20 ข้อ แบ่งเป็น 5 หมวด ส่วน SAN Plus มีเกณฑ์เพิ่มอีก 9 ข้อ เราแปลงเป็นภาษาที่เจ้าของร้านอ่านแล้วเข้าใจทันที พร้อมตัวเลขที่ต้องทำให้ได้จริง
เลือกประเภทร้าน เพื่อเน้นข้อที่ควรใส่ใจเป็นพิเศษ
- ทุกประเภท
- ร้านอาหารทะเล / เนื้อสัตว์สด
- ร้านของทอด
- ร้านก๋วยเตี๋ยว / ร้านที่ใช้น้ำแข็ง
- ร้านลูกชิ้น / ทอดมัน
ร้านก๋วยเตี๋ยว / ร้านที่ใช้น้ำแข็ง — ความเสี่ยงหลักคือ โคลิฟอร์มในน้ำแข็งและน้ำใช้ (อ.11) เราไฮไลต์ข้อที่เกี่ยวข้องไว้ให้แล้ว 2 ข้อเกณฑ์จริงบังคับใช้ทุกข้อกับทุกร้านเท่ากัน การไฮไลต์เป็นเพียงตัวช่วยจัดลำดับความสำคัญ
SAN 0/20 ข้อ
SAN Plus 0/9 ข้อ
สิ่งที่คุณติ๊กถูกเก็บไว้ในเบราว์เซอร์เครื่องนี้เท่านั้น ไม่ได้ส่งมาที่เรา
หมวด 1: สถานที่ (10 ข้อ)
ตัวร้าน พื้น ผนัง โต๊ะ ที่ล้างมือ ส้วม ขยะ น้ำเสีย และการป้องกันอัคคีภัย
ร้านต้องอยู่ห่างจากแหล่งมลพิษ เช่น กองขยะ คอกสัตว์ บ่อบำบัด
- ห่างแหล่งมลพิษ ≥ 100 เมตร
วัสดุต้องแข็งแรง ไม่ผุพัง ไม่มีคราบสะสม เช็ดล้างได้
แต่ละบริเวณต้องมีแสงสว่างไม่น้อยกว่าที่กำหนด วัดได้ด้วยแอปวัดลักซ์บนมือถือ
- บริเวณจำหน่ายอาหาร ≥ 215 ลักซ์
- บริเวณเตรียม/ปรุง ≥ 300 ลักซ์
- บริเวณล้างภาชนะ ≥ 300 ลักซ์
- ห้องแช่เย็น / ที่เก็บอาหาร / ส้วม ≥ 100 ลักซ์
ห้ามเตรียมหรือปรุงอาหารบนพื้น และห้ามตั้งหน้าห้องส้วม
- สูงจากพื้น ≥ 60 ซม.
ต้องเช็ดทำความสะอาดและฆ่าเชื้อทันทีหลังลูกค้าใช้เสร็จ
ต้องมีทั้งน้ำและสบู่ ไม่ใช่มีแค่อ่างเปล่า
ประตูส้วมต้องปิดตลอดเวลา และต้องไม่เปิดตรงเข้าบริเวณเตรียมอาหาร
แยกถังเศษอาหารออกจากขยะทั่วไป และต้องไม่มีน้ำขยะไหลซึม
ต้องมีถังหรือบ่อดักไขมันก่อนปล่อยน้ำลงท่อสาธารณะ
ต้องมีถังดับเพลิง ห้ามใช้ก๊าซหุงต้มหรือเมทานอลบนโต๊ะอาหาร
- แอลกอฮอล์แข็งต้องได้ มอก. 950-2547
หมวด 2: อาหาร (5 ข้อ)
การเก็บรักษาวัตถุดิบ อาหารปรุงสำเร็จ น้ำแข็ง และน้ำใช้
เนื้อสัตว์สดต้องแช่เย็นตลอด และของทุกอย่างต้องยกสูงจากพื้น
- เนื้อสัตว์สด < 5°C
- วางสูงจากพื้น ≥ 60 ซม.
ดูฉลากให้มีเลข อย. และไม่วางกับพื้น
- วางสูงจากพื้น ≥ 15 ซม.
ของร้อนต้องร้อนจริง ของเย็นต้องเย็นจริง อย่าปล่อยไว้อุณหภูมิห้องนาน
- ต้ม/แกง ≥ 63°C (ถ้าวางอุณหภูมิห้อง ต้องอุ่นซ้ำทุก 2 ชม.)
- สลัด/ซูชิ < 5°C (หรือวางอุณหภูมิห้องไม่เกิน 2 ชม.)
- วางสูงจากพื้น ≥ 60 ซม.
- ร้านแบบคุณควรใส่ใจข้อนี้เป็นพิเศษ
ต้องมีฝาปิด มีที่คีบเฉพาะ และห้ามแช่ของอื่นปนกับน้ำแข็งที่ใช้บริโภค
- ถังวางสูงจากพื้น ≥ 15 ซม.
- ปากขอบถังสูง ≥ 60 ซม.
ชุดทดสอบที่ใช้กับข้อนี้: ชุดตรวจโคลิฟอร์มในน้ำแข็ง (อ.11)
- ร้านแบบคุณควรใส่ใจข้อนี้เป็นพิเศษ
ถ้าใช้น้ำบาดาลหรือน้ำถัง ต้องผ่านระบบกรองที่เชื่อถือได้
ชุดทดสอบที่ใช้กับข้อนี้: ชุดตรวจโคลิฟอร์มในน้ำแข็ง (อ.11)
หมวด 3: ภาชนะและอุปกรณ์ (2 ข้อ)
การเก็บ การล้าง และการฆ่าเชื้อภาชนะ
เขียงต้องแยกดิบ–สุก–ผัก มีช้อนกลาง และตู้เย็นต้องมีขนาดพอเหมาะกับปริมาณของ
- เก็บสูงจากพื้น ≥ 60 ซม.
ชุดทดสอบที่ใช้กับข้อนี้: ชุดตรวจความสะอาดภาชนะ/มือ (Swab)
แยกเศษอาหารออกก่อนล้าง แล้วล้างน้ำสะอาดซ้ำ และฆ่าเชื้อหลังล้างทุกครั้ง
- ที่พักภาชนะก่อนล้างสูงจากพื้น ≥ 30 ซม.
- ล้างด้วยน้ำสะอาดอย่างน้อย 2 ครั้ง หรือใช้น้ำไหล
- ฆ่าเชื้อด้วยการตากแดด น้ำร้อน หรือคลอรีน
ชุดทดสอบที่ใช้กับข้อนี้: ชุดตรวจความสะอาดภาชนะ/มือ (Swab)
หมวด 4: บุคคล (2 ข้อ)
สุขอนามัยของผู้ปรุงและผู้สัมผัสอาหาร รวมถึงหลักฐานการอบรม
ตัดเล็บสั้น ไม่ทาสีเล็บ สวมหมวกหรือเน็ตคลุมผม และใช้ที่คีบหยิบอาหารเสมอ
- ตรวจสุขภาพประจำปีตามข้อบัญญัติท้องถิ่น
- ข้อบังคับ — ไม่ผ่านคือตกทั้งเกณฑ์
ข้อนี้เป็นข้อบังคับ ถ้าไม่ผ่านคือไม่ผ่านทั้งเกณฑ์ ต้องเก็บบัตร/ใบรับรองไว้แสดง
- ผู้ประกอบกิจการ ต้องอบรมครบ 100%
- ผู้สัมผัสอาหาร ต้องอบรมครบอย่างน้อย 80%
หมวด 5: สัตว์และแมลงนำโรค (1 ข้อ)
การป้องกันสัตว์และแมลงเข้าบริเวณอาหาร
ครอบคลุมทั้งบริเวณเตรียม ปรุง จำหน่าย และรับประทาน รวมถึงสัตว์เลี้ยงของร้าน
SAN Plus (9 ข้อ)
ต้องผ่านเกณฑ์ SAN ครบก่อน แล้วจึงผ่านเกณฑ์เพิ่มเติมนี้ ทุกข้อ ตกข้อเดียวคือไม่ผ่าน
ไม่ใช่แค่มีบัตร แต่ต้องติดให้เห็นระหว่างปฏิบัติงานจริง
ต้องวางให้พร้อมโดยลูกค้าไม่ต้องขอ
จุดล้างมือสำหรับลูกค้าต้องเข้าถึงได้ง่ายจากที่นั่ง
มีเครื่องหมาย Q ล้างอย่างถูกวิธี หรือเฝ้าระวังด้วยชุดทดสอบสารปนเปื้อน
เลือกเมนูที่ทำอยู่แล้วมาจัดเป็นเมนูสุขภาพก็ได้ ไม่ต้องคิดเมนูใหม่
ตรวจปริมาณไอโอดีนในเครื่องปรุงได้ด้วยชุดทดสอบ
ชุดทดสอบที่ใช้กับข้อนี้: ชุดทดสอบไอโอดีน (I-Kit)
เกณฑ์ส้วมสาธารณะของกรมอนามัย ครอบคลุมความสะอาด ความเพียงพอ และความปลอดภัย
เลิกใช้กล่องโฟมบรรจุอาหาร เปลี่ยนเป็นภาชนะที่ปลอดภัยกว่า
เช่น ป้ายให้ความรู้เรื่องอาหารปลอดภัย โภชนาการ หรืออาหารไทยถิ่น
การตรวจปนเปื้อนของ SAN Plus — 10 ตัวอย่าง
นอกจากเกณฑ์ 9 ข้อแล้ว SAN Plus ยังต้องสุ่มตรวจโคลิฟอร์มด้วยชุดตรวจ อ.13 รวม 10 ตัวอย่าง
5
อาหารปรุงสำเร็จ
3
ภาชนะอุปกรณ์
2
มือผู้สัมผัสอาหาร
เกณฑ์ผ่าน: ต้องไม่พบการปนเปื้อนอย่างน้อย 90% — พูดง่ายๆ คือผิดได้ไม่เกิน 1 ตัวอย่าง จาก 10 ตัวอย่าง
ติ๊กแล้วพบว่ายังขาดชุดทดสอบ?
เราคัดชุดที่ตรงกับเกณฑ์ไว้ให้แล้ว ไม่ต้องเสียเวลาหาเองว่าข้อไหนใช้ชุดอะไร
อ้างอิง: กฎกระทรวงสุขลักษณะของสถานที่จำหน่ายอาหาร พ.ศ. 2561 และแบบประเมินมาตรฐาน “อาหารสะอาด รสชาติอร่อย” กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข — https://foodsan.anamai.moph.go.th/